A-015-ลายไทยในงานสถาปัตยกรรม

a-015-01 a-015-04

ที่มาภาพ :  หน้าจั่วรูปพระอินทร์ จากหนังสือพุทธศิลป์ภาคต้น โดยพระพรหมพิจิตร
                   สาหร่ายรวงผึ้ง จากหนังสือสมุดตำราลายไทย โดยพระเทวาภินิมมิต

a-015-03 a-015-02

 ภาพประกอบบทความ : พระมหามณฑป วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร  (สถาปนิก : พล.อ.ต. อาวุธ เงินชูกลิ่น ศิลปินแห่งชาติ)

 

ลายไทยเป็นสิ่งที่ปรากฏอยู่ในงานสถาปัตยกรรมไทยประเภทวัดวาอาราม อันเป็นที่คุ้นตาดีของชาวไทยและนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ เป็นศิลปกรรมที่ช่างไทยในสมัยก่อนได้บรรจงสร้างสรรค์ไว้ควบคู่กับตัวสถาปัตยกรรมไทย เพื่อทำหน้าที่สำคัญในการถวายเป็นพุทธบูชา หรือแสดงถึงสถานะทางสังคมของผู้ใช้งานโดยเฉพาะอย่างยิ่งงานอันเกี่ยวเนื่องกับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์
บทบาทอันสำคัญของลายไทยในงานสถาปัตยกรรมนั้นยังเป็นดั่งเครื่องมือที่ใช้ในการปลอบประโลมใจผู้พบเห็น เช่นในวัด เพื่อก่อให้เกิดความผ่องแผ้วเบิกบานใจด้วยตัวศิลปกรรมอันงดงาม ทั้งยังเล่าเรื่องราวต่างๆ อันเป็นสาระสำคัญทางศาสนาซึ่งเป็นหนทางที่สามารถกระทำได้ในสมัยก่อน ทำให้อาคารทางศาสนาโดยเฉพาะโบสถ์หรือวิหารกลายเป็นดั่งหนังสือเล่มใหญ่ที่บรรจุเนื้อหาหรือเรื่องราวทางศาสนา สังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรมได้อย่างบริบูรณ์

 

 การออกแบบลายในไทยงานสถาปัตยกรรม ผู้ทำการออกแบบต้องเข้าใจปรัชญาในการออกแบบว่า ลายไทยเหล่านั้นเป็นไปเพื่อส่งเสริมตัวงานสถาปัตยกรรมให้มีคุณค่า หาใช่การแสดงตัวของลวดลายอย่างอวดล้นจนทะลักท่วมตัวงานสถาปัตยกรรม ซึ่งย่อมทำให้ตัวลายไม่เกิดการผสานเป็นเนื้อเดียวกับสถาปัตยกรรมที่เป็นฐานกำเนิดแห่งตัวลายได้ ฉะนั้นผู้ที่เรียนรู้เรื่องลายไทยในงานสถาปัตยกรรมต้องเข้าใจได้ว่า ลายที่ใช้ในงานสถาปัตยกรรมกับลายที่ใช้ในงานประณีตศิลป์จะมีความแตกต่างกัน ความสัมพันธ์ของโครงลายที่มีต่อตัวงานสถาปัตยกรรมจะต้องเป็นไปในทางส่งเสริมกันและกัน   ซึ่งต่างจากงานลายไทยประเภทที่ทำเฉพาะตัวซึ่งจะสามารถคิดออกแบบและสร้างสรรค์ไปได้โดยอิสระมากกว่า
และการออกแบบลวดลายลงบนตัวงานสถาปัตยกรรม จะอาศัยสาระสำคัญของเนื้อหาในงานสถาปัตยกรรมนั้นๆ เป็นหลัก ซึ่งลักษณะลวดลายที่ใช้ในอาคารแต่ละประเภทก็จะมีเนื้อหาเฉพาะแตกต่างกันไป  โดยส่วนของงานตกแต่งหน้าบันของอาคารถือเป็นส่วนสำคัญ ที่เป็นดั่งหน้าตาของบุคคลที่จะสื่อถึงตัวตนหรือ ตัวอาคารนั้นๆ   งานออกแบบลวดลายจะต้องมีการคำนึงถึงวัสดุที่จะใช้ในการก่อสร้างงานสถาปัตยกรรมกับงานตกแต่งควบคู่กันไป เนื่องจากการออกแบบเขียนลายสำหรับวัสดุที่แตกต่างกัน จะมีลักษณะของลายที่ต่างไปตามตัววัสดุนั้น ๆ  อาทิ ลวดลายที่จะแกะสลักด้วยไม้จะมีลักษณะลายที่สามารถสะบัดปลายลายได้ยาว ในขณะที่ลวดลายที่แกะสลักหรือฉลักหิน จะไม่สามารถทำให้ยาวเช่นนั้นได้ ตัวลายที่เขียนหรือออกแบบเพื่อใช้แกะสลักก็จะมีลักษณะที่หดสั้นกว่า เป็นต้น อีกทั้งการเขียนแบบลายเพื่อทำงานช่างของลายแต่ละแบบก็อาจจำเป็นต้องมีขั้นตอนในการทำแบบแตกต่างกันไป เพื่อให้ช่างสามารถเข้าใจแบบและทำงานได้โดยไม่ผิดเพี้ยน ทั้งนี้แต่ละครูช่างหรือผู้ออกแบบอาจมีวิธีในการทำงานเฉพาะตัวเพื่อให้สามารถทำความเข้าใจในแบบร่วมกันกับช่างได้

a-015-05

ภาพ : ร่างแบบลายดุมแขวนเชือกกั้นกันตก เรือนอนุสรณ์สุนทรภู่ (ท่าช้างวังหลวง)
หากผู้ทำงานในด้านงานสถาปัตยกรรมไทยมีความเข้าใจในเรื่องนี้ งานออกแบบลวดลายในงานสถาปัตยกรรมก็จะเป็นสิ่งที่ช่วยส่งเสริมให้สถาปัตยกรรมนั้นมีความงามและคุณค่าตามหลักวิชาในศาสตร์สถาปัตยกรรมไทยที่ครูบาอาจารย์ได้มีหลักดังกล่าวและกระทำสืบต่อกันมา ไม่ก่อให้เกิดความผิดเพี้ยน แต่ไม่ได้แปลว่าจะต้องเหมือนเดิมตามแบบแผนงานแบบประเพณี เพราะศิลปะคือความดีความงาม ที่สามารถงอกงามและงอกเงยได้ด้วยปัญญาผู้สร้างสรรค์นั้นเอง
ข้อมูลโดย : ประกิจ ลัคนผจง  © พฤษภาคม 2556

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *